काठमाडौँ १० गते पुस : काठमाडौँ उपत्यकाका उपभोक्ताले पछिल्लो समय तरकारीको नाममा ‘विष’ सेवन गरिरहेको तथ्य सार्वजनिक भएको छ। कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजारमा मंगलबार बिक्री भएको रायोको सागमा झन्डै शतप्रतिशत विषादीको अवशेष फेला परेको हो।
कालीमाटीस्थित विषादी अवशेष द्रुत विश्लेषण प्रयोगशाला ले मंगलबार बिहान गरेको परीक्षणमा रायोको सागमा ९९.०८० प्रतिशत अर्गानोफस्फेट (Organophosphate) विषादी भेटिएको जनाएको छ। प्रयोगशालाले उक्त सागलाई ‘खान अयोग्य’ ठहर गरे पनि परीक्षण रिपोर्ट सार्वजनिक हुँदासम्म विषाक्त तरकारी उपभोक्ताको भान्सामा पुगिसकेको थियो।
प्रणालीगत लापरबाही : रिपोर्ट ६:३० मा, बिक्री ३ बजेदेखि
सरकारी मापदण्डअनुसार तरकारीमा ४५ प्रतिशतभन्दा बढी विषादी अवशेष भेटिएमा तत्काल नष्ट गर्नुपर्ने व्यवस्था छ। तर, कालीमाटी बजार विकास समितिको व्यवस्थापकीय कमजोरीका कारण यो नियम व्यवहारमा लागू हुन सकेको देखिँदैन।
कालीमाटी बजारमा बिहान ३ बजेदेखि ७ बजेसम्म थोक तरकारीको कारोबार भइसक्ने गर्छ। तर विषादी परीक्षणको रिपोर्ट भने बिहान ६:३० बजेपछि मात्र आउने भएकाले अत्यधिक विषादी भएको तरकारी सहजै बजार हुँदै उपभोक्तासम्म पुग्ने गरेको छ।
मंगलबार पनि यही अवस्था दोहोरिएको थियो। विषादी अत्यधिक भेटिएको स्टलमा अनुगमन गर्दा अधिकांश साग बिक्री भइसकेको थियो। बाँकी रहेको करिब ४० केजी साग मात्र नष्ट गर्न समिति सफल भयो। कर्मचारी सुरक्षाको कारण देखाउँदै राति प्रयोगशाला सञ्चालन नहुँदा उपभोक्ताहरू मन्द विष सेवन गर्न बाध्य भएको गुनासो बढ्दै गएको छ।
के हो अर्गानोफस्फेट ? कति घातक छ ?
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार अर्गानोफस्फेट खेतीपातीमा किरा मार्न प्रयोग गरिने अत्यन्त कडा रासायनिक विषादी हो। यसले किराको स्नायु प्रणालीलाई निष्क्रिय बनाउँछ, र मानिसको शरीरमा पनि उस्तै असर गर्छ।
यस्तो विषादीयुक्त तरकारी सेवन गर्दा
- रिंगटा लाग्ने
- टाउको दुख्ने
- वाकवाकी लाग्ने
- आँखा धमिलो हुने
- सास फेर्न गाह्रो हुने
जस्ता लक्षण तुरुन्त देखिन सक्छन्। मात्रा धेरै भएमा मानिसको मृत्यु समेत हुन सक्ने चिकित्सकहरू चेतावनी दिन्छन्।
दीर्घकालीन रूपमा यसले
- रगत, फोक्सो वा छालाको क्यान्सर
- नसासम्बन्धी रोग (अल्जाइमर, हात काम्ने)
- बाँझोपन
- गर्भस्थ शिशुको मानसिक विकासमा अवरोध
जस्ता गम्भीर समस्या निम्त्याउने खतरा रहेको विज्ञहरूको भनाइ छ।
उपभोक्ताभन्दा किसान बढी जोखिममा
विषादीयुक्त तरकारी खाने उपभोक्ताभन्दा पनि विषादी छर्किने किसान स्वयं पहिलो पीडित (First Victim) हुने गरेका छन्। नेपालमा अधिकांश किसानले मास्क, पन्जा वा पीपीई नलगाई विषादी छर्किने गरेका कारण विषादी सिधै शरीरभित्र प्रवेश गर्ने गरेको छ।
यसका कारण किसानहरूमा टाउको दुख्ने, छाला चिलाउने, दम लगायत दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्या देखिने गरेको तथ्य सार्वजनिक स्वास्थ्य अध्ययनहरूले देखाएका छन्।
🟩 बच्न के गर्ने ?
सरकारी संयन्त्र कमजोर देखिएको अवस्थामा उपभोक्ता आफैँ सचेत हुनुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ। विषादीको असर केही हदसम्म कम गर्न निम्न उपाय अपनाउन सकिन्छः
1️⃣ साग–तरकारी पकाउनुअघि नुन पानीमा १५–२० मिनेट भिजाएर राख्ने र सफा पानीले २–३ पटक राम्ररी पखाल्ने।
2️⃣ सकेसम्म बेमौसमी तरकारी कम खाने।
3️⃣ शंका लागेका तरकारी प्रेसर कुकरमा लामो समय पकाउने, जसले केही विषादी नष्ट गर्न मद्दत गर्छ।
निष्कर्ष
कालीमाटी बजारमा देखिएको यो घटनाले तरकारी अनुगमन प्रणाली कति फितलो छ भन्ने स्पष्ट पारेको छ। समयमै परीक्षण, प्रभावकारी अनुगमन र दोषीमाथि कडा कारबाही नगरेसम्म उपभोक्ताको भान्सामा ‘विष’ पस्ने क्रम रोकिने देखिँदैन।
